Tegen je eigen klok in werken

Twee op de drie werkende Nederlanders werkt wel eens ’s avonds, ’s nachts of in het weekend. Doe je dat langere tijd, dan kan dat een flinke aanslag op je lichaam zijn. Hoe vind je de balans als onregelmatige werktijden je biologische klok op zijn kop zetten?

Balanszoeker Johannes is een avondmens

De belangrijkste trigger voor je biologische klok is zonlicht. Omdat we de zon niet zelf aan en uit kunnen zetten, kan je lichaam nooit helemaal wennen aan ’s nachts werken. Maar het is wel degelijk zo dat avondmensen daar beter tegen kunnen dan ochtendmensen. Bovendien kunnen avondmensen overdag vaak makkelijker slapen.

Iemand die dat kan beamen, is Johannes Rinsma (50), die sinds zijn 15e in de horeca werkt. ‘Ik heb 23 jaar een eigen café gehad’, vertelt hij. ‘’s Zomers werkte ik daar zes dagen per week, tot drie, vier uur ’s nachts. De volgende ochtend stond ik zonder probleem om half tien weer naast mijn bed. Vreemd genoeg had ik het er ’s winters veel moeilijker mee. Dan waren we maar drie dagen per week open, waardoor er nooit regelmaat was.’

Johannes is naar eigen zeggen een prototype avondmens. Als kind had hij al moeite om op tijd te gaan slapen. Op zijn vijftigste is dat niet anders. ‘We zijn bezig een nieuwe horecazaak te bouwen. Daardoor werk ik momenteel niet ’s avonds. Kans om eindelijk op “normale” tijden te gaan leven, zou je denken. Maar zelfs nu ga ik laat naar bed en sta ik laat op. Dat is kennelijk mijn natuurlijke ritme geworden.'

Vroeger kon ik probleemloos nachten doorhalen, maar die tijd is echt voorbij

Overigens maakt hij zich, net als Aeltsje Siesling, wel zorgen over hoe lang hij het werken op onregelmatige tijden nog volhoudt. ‘Ik merk dat ik sneller moe word. En lichamelijk valt het me ook zwaarder, vooral het lange staan. Begin 2019 gaat onze nieuw zaak open. Grote kans dat ik daar dan niet meer dagelijks tot sluitingstijd blijf. Vroeger kon ik probleemloos nachten doorhalen, maar die tijd is echt voorbij.

Zelfzorg

Ook Arie Dijkstra, hoogleraar gezondheidspsychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, weet uit eigen ervaring hoe het voelt om onregelmatige diensten te draaien. ‘Na mijn middelbare school heb ik jarenlang als verpleegkundige gewerkt’, vertelt hij. ‘Na een nachtdienst nam ik rustig een biertje als “ontbijt”. Voor mij voelde het dan namelijk als avond. Helemaal niet slim natuurlijk, maar hoe vermoeider je bent, hoe minder goed je brein in staat is om impulsen te beheersen. Dat maakt het lastiger om verleidingen zoals alcohol en zoete en zoute snacks te weerstaan.'

Juist als je op wisselende tijden werkt, is het des te belangrijker om goed voor jezelf te zorgen, aldus Dijkstra. Dat staat en valt volgens hem met slim plannen. Want veel zaken die normaal bij de dagelijkse routine horen, zoals op vaste tijden eten en sporten, moet je met onregelmatige werktijden bewust organiseren. ‘Wees daarbij vooral ook aardig voor jezelf. Sport je normaal twee keer per week en valt je dat in een week met nachtdiensten zwaar? Dwing jezelf dan niet om dat vol te houden. Je lichaam is je beste raadgever over wat verstandig is en niet.

Tips voor wisselwerkers

  • Een powernap tijdens een avond­ of nachtdienst kan helpen om fit te blijven. Zorg er wel voor dat je maximaal 20 minuten slaapt. Ontwaken uit de diepe slaap waarin je daarna terechtkomt, maakt je namelijk alleen maar vermoeider.
  • Als je dienst ’s ochtends eindigt, draag dan buiten een donkere zonnebril. Zo voorkom je dat je biologische klok extra wordt geactiveerd.
  • Vermijd zware maaltijden voor je naar bed gaat. Een volle maag kan het lastiger maken om in slaap te vallen. Alcohol zorgt er weliswaar voor dat je misschien sneller inslaapt, maar je slaapt er ook ondieper door en wordt vaker tussendoor wakker.
  • Maak het jezelf zo makkelijk mogelijk. Zorg als je overdag moet slapen voor een goed verduisterde, koele slaapkamer. Bespreek met je buren hoe ze qua geluid rekening met je rooster kunnen houden.

Gerelateerde artikelen

Lees het verhaal van Aeltsje

Balanszoeker Aeltsje

Al 9 jaar draait ziekenverzorgster Aeltsje Siesling nachtdiensten. Echt wennen doet het ’s nachts werken nooit.
Lees het verhaal van Stephanie en Cas

Oma in de tuin

Stephanie en Cas wonen in het voormalige huis van Stephanies moeder. Die verhuisde naar een woning in de tuin.
Lees het verhaal van Alie

Bedankt Jolanda!

Alie bedankt haar dochter Jolanda. Ze heeft COPD en een auto-immuunziekte. Jolanda is haar hulplijn.
Independer score 8.1 klantwaardering op Independer
8.2 in de KlantenMonitor Zorgverzekering
550.450 klanten gingen u voor